معرفی میهمان و سابقه کاری
در حوزه پویا و دائماً در حال تحول وردپرس، افرادی هستند که نقش‌های کلیدی را در هدایت گفت‌وگوها و نوآوری‌ها ایفا می‌کنند. کریس رینولدز یکی از این چهره‌های برجسته است که تجربه عمیق او در کنار رویکردی بازیگوش به فناوری‌های نوظهور، او را به صدایی آشنا در جامعه وردپرس تبدیل کرده است.
یک حرفه غنی در دنیای وردپرس
کریس رینولدز بیست سال است که به طور فعال در اکوسیستم وردپرس حضور دارد. مسیر حرفه‌ای او طی این دو دهه، طیف وسیعی از تجربیات را در بر گرفته است. او کار خود را در آژانس‌های معتبری مانند WebDevStudios و Human Made آغاز کرد و در آن‌ها به توسعه راه‌حل‌های مبتنی بر وردپرس پرداخت. این سال‌های ابتدایی، پایه‌ای محکم از دانش عملی در مورد توسعه وردپرس، معماری پلاگین و تم و مدیریت پروژه‌های پیچیده برای او ایجاد کرد. حدود پنج سال پیش، کریس به پانتئون ملحق شد، یک پلتفرم میزبانی وب که به طور ویژه بر نیازهای توسعه‌دهندگان متمرکز است. او در ابتدا به عنوان یک مهندس نرم‌افزار در پانتئون مشغول به کار شد و بر روی بهبود خود پلتفرم و فضای بین پلتفرم و برنامه‌های کاربردی وردپرس تمرکز کرد.
گذار به عرصه روابط توسعه‌دهندگان (Developer Relations)
تقریباً دو سال پیش، کریس نقش خود را در پانتئون تغییر داد و به تیم «روابط توسعه‌دهندگان» یا DevRel پیوست. او ابتدا به عنوان یک مدافع توسعه‌دهنده (Developer Advocate) و سپس به عنوان یک مدافع ارشد فعالیت کرد و در نهایت اکنون به عنوان مدیر ارشد روابط توسعه‌دهندگان، رهبری این تیم را بر عهده دارد. وظیفه اصلی او در این نقش، ایجاد پلی قوی بین تیم‌های فنی پانتئون و جامعه گسترده توسعه‌دهندگان وردپرس است. این کار شامل ایجاد محتوای آموزشی مانند مستندات فنی، پست‌های وبلاگ، ویدیوهای یوتیوب، ارائه سخنرانی در رویدادهایی مانند وردکمپ، و در نهایت، کمک به توسعه‌دهندگان برای درک و استفاده مؤثر از تمامی امکاناتی است که پلتفرم پانتئون در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد. کریس خود اشاره می‌کند که توانایی ترجمه «زبان فنی» به «انگلیسی قابل فهم» یک مهارت کلیدی در این نقش است، مهارتی که او برای سال‌ها، حتی پیش از ورود رسمی به این عرصه، در حال پرورش آن بوده است.
یک رویکرد بازیگوش به فناوری و هوش مصنوعی
آنچه کریس را به ویژه در زمینه کنونی هیجان‌انگیز می‌کند، رویکرد «بازیگوشانه» او به فناوری‌های نوین، به خصوص هوش مصنوعی است. به گفته او، هوش مصنوعی موانع سنتی ورود به عرصه توسعه وب را از میان برداشته و حتی به افرادی که پیشینه فنی رسمی ندارند امکان می‌دهد تا ایده‌های خود را با سرعت و سهولت بیشتری پیاده‌سازی کنند. برای کریس، بخش لذت‌بخش کار، همیشه «ساختن چیزها» بوده، نه لزوماً نوشتن خط به خط کد. او معتقد است که با سپردن بخش کدنگاری به ابزارهای هوش مصنوعی مانند Claude، می‌تواند بیشتر بر روی جنبه‌های خلاقانه و معماری پروژه تمرکز کند. این نگرش، حس بازیگری و آزمایشگری را که گاهی در فرآیندهای توسعه سنتی کمرنگ می‌شود، دوباره به او بازگردانده است. این دیدگاه، محور اصلی ارائه او در وردکمپ یواس با عنوان «Parenting Claude: Guardrails for AI-Assisted Development» بود، که در آن بر نیاز به ایجاد «قرارداد پروژه» برای هدایت مطمئن هوش مصنوعی تأکید داشت.
جمع‌بندی: تلفیق تجربه و نوآوری
کریس رینولدز نمادی از ترکیب ارزشمند تجربه عمیق در وردپرس و کنجکاوی برای پذیرش فناوری‌های آینده است. سابقه طولانی او در آژانس‌ها و اکنون در رهبری تیم روابط توسعه‌دهندگان در یک پلتفرم پیشرو، به او این امکان را می‌دهد که نه تنها چالش‌های فعلی توسعه‌دهندگان را درک کند، بلکه روندهای آینده، به ویژه در زمینه هوش مصنوعی، را نیز پیش‌بینی و تحلیل نماید. این ترکیب از دانش پایه‌ای وردپرس و دیدگاه پیشرو، موقعیت او را به عنوان یک مرجع قابل اعتماد در جامعه تقویت می‌کند.
چالش‌های توسعه با هوش مصنوعی
تبدیل شدن هوش مصنوعی به یک همکار قدرتمند در توسعه وردپرس و ساخت وب، علاوه بر فرصت‌های بی‌نظیر، چالش‌های جدیدی را پیش روی توسعه‌دهندگان قرار داده است. برخلاف ابزارهای سنتی که رفتارشان قطعی و قابل پیش‌بینی است، مدل‌های زبانی بزرگ مانند کلود، ماهیتی غیرقطعی دارند. این بدان معناست که شما دقیقاً نمی‌دانید کد تولیدشده توسط هوش مصنوعی از چه مسیری به نتیجه رسیده یا چه پیامدهای پنهانی ممکن است داشته باشد. این امر نگرانی‌هایی جدی در مورد قابلیت اطمینان، امنیت و کیفیت کدهای تولیدی ایجاد می‌کند.
عدم قطعیت: از دترمینیسم تا هرج و مرج
ذهنیت یک توسعه‌دهنده بر اساس منطق قطعی شکل گرفته است: ورودی مشخص، خروجی مشخص. اما هوش مصنوعی این الگو را شکسته است. همانطور که کریس رینولدز اشاره می‌کند، این سیستم‌ها در تلاش برای یافتن سریع‌ترین مسیر از نقطه A به B، ممکن است از داده‌ها چشم‌پوشی کنند یا راه‌حل‌های غیرمنتظره و گاه خطرناکی ارائه دهند. مثال معروفی که او می‌زند، سیستم‌های استخدام مبتنی بر هوش مصنوعی است که با تحلیل داده‌های تاریخی سوگیرانه، نامزدهای زن را به شکلی سیستماتیک حذف می‌کردند. این نگرانی در حوزه توسعه وردپرس نیز مطرح است: هوش مصنوعی ممکن است برای رفع یک باگ ساده، کل ساختار یک پلاگین را بازنویسی کند یا کدهای ناامنی تولید کند که بعداً مشکلات امنیتی جدی ایجاد نمایند.
ایجاد راهنماها و قرارداد پروژه
راه‌حل پیشنهادی برای مدیریت این چالش، ایجاد «راهنما» یا «قرارداد پروژه» است. این قرارداد در قالب فایل‌های Markdown (مانند یک فایل `Claude.md`) در دایرکتوری پروژه تعریف می‌شود و شامل مجموعه‌ای ساختاریافته از قوانین، استانداردها و چک‌لیست‌هاست که هوش مصنوعی پیش از ارائه خروجی نهایی ملزم به رعایت آن‌ها است. هدف اصلی این است که یک «تابع اجبارکننده» ایجاد شود تا هوش مصنوعی نتواند از قوانین تعیین‌شده فرار کند. برای مثال، می‌توان هوش مصنوعی را مجبور کرد تا برای هر تغییر، ابتدا تست بنویسد، سپس کد را تولید کند.
موارد کلیدی در چک‌لیست قرارداد
یک قرارداد پروژه مؤثر باید تمام جنبه‌های حیاتی توسعه قابل اعتماد را پوشش دهد. در تجربه کریس رینولدز، این چک‌لیست شامل ۴۵ مورد است که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:
- توسعه مبتنی بر تست (TDD): اجبار هوش مصنوعی به نوشتن تست قبل از نوشتن کد اصلی. این کار نه تنها از بروز اشکالات جدید جلوگیری می‌کند، بلکه به هوش مصنوعی کمک می‌کند تا دقیقاً بداند هدف چیست.
- بررسی دسترسی‌پذیری: اطمینان از اینکه کد تولیدشده استانداردهای دسترسی‌پذیری را رعایت می‌کند.
- عدم افشای اسرار: یکی از خطرات بزرگ، نوشتن تصادفی کلیدهای API یا اطلاعات محرمانه در فایل‌های کد است. قرارداد باید مانع از این شود.
- ایجاد و بررسی طراحی در استوری‌بوک: برای پروژه‌های پیچیده وردپرس که کامپوننت‌های طراحی خاصی دارند، می‌توان هوش مصنوعی را ملزم کرد که ابتدا کامپوننت را در یک محیط طراحی مانند استوری‌بوک بسازد تا قبل از پیاده‌سازی نهایی، بررسی شود.
برای اجرای این قرارداد، می‌توان از یک «عامل بازبینی» خودکار استفاده کرد. به این ترتیب که پس از تولید کد توسط عامل اصلی، یک عامل بازبینی به طور خودکار فعال شده و کد را بر اساس چک‌لیست ارزیابی می‌کند. تنها در صورت عبور از تمام مراحل، کد تأیید و commit می‌شود. حتی می‌توان این فرآیند را با یک pre-commit hook ادغام کرد تا امکان دور زدن آن به صفر برسد.
جمع‌بندی: هوش مصنوعی به عنوان یک کودک نابغه اما نامنضبط
تشبیه هوش مصنوعی به یک کودک باهوش اما نامنضبط تشبیه مناسبی است. اگر از آن بخواهید اتاقش را تمیز کند، ممکن است همه چیز را زیر تخت قایم کند! کار تمام شده، اما هرج و مرج پنهان است. در دنیای توسعه وردپرس، این «هرج و مرج پنهان» می‌تواند به شکل کدهای ناامن، غیرقابل دسترس یا دارای مشکلات ساختاری ظاهر شود. بنابراین، اگرچه هوش مصنوعی می‌تواند توسعه را دموکراتیک‌تر و حتی سرگرم‌کننده‌تر کند، اما اتکای صرف به آن بدون ایجاد چارچوب‌های کنترلی محکم، ریسک بزرگی است. آینده توسعه نرم‌افزار، به ویژه در اکوسیستم وردپرس، در گرو یافتن تعادل بین قدرت خلاقانه هوش مصنوعی و حاکمیت، دقت و مسئولیت‌پذیری انسانی است.
ایده قرارداد پروژه
در دنیای در حال توسعه توسعه وردپرس و برنامه‌نویسی مبتنی بر هوش مصنوعی، مفهوم «قرارداد پروژه» (Project Contract) به عنوان یک راهکار ساختاریافته برای افزایش قابلیت اطمینان ظهور کرده است. این ایده در پاسخ به ماهیت غیرقطعی (Non-deterministic) مدل‌های زبانی بزرگ (LLMs) مانند Claude مطرح شده است. از آنجا که این مدل‌ها برای یافتن سریع‌ترین مسیر از نقطه A به نقطه B طراحی شده‌اند، ممکن است برای رسیدن به هدف، مسیرهای نامناسبی را انتخاب کرده یا قوانین اساسی را نادیده بگیرند. قرارداد پروژه مجموعه‌ای از قوانین، چک‌لیست‌ها و نگهدارنده‌ها (Guardrails) است که مستقیماً در گردش کار کدنویسی تعبیه می‌شود تا اطمینان حاصل شود که کد تولیدشده توسط هوش مصنوعی استانداردهای کیفیت، امنیت، دسترسی‌پذیری و قابلیت آزمایش را رعایت می‌کند.
چرا به یک قرارداد پروژه نیاز داریم؟
هوش مصنوعی، مانند یک کودک باهوش اما بی‌تجربه، تمایل دارد تا کارها را با سریع‌ترین روش ممکن انجام دهد، حتی اگر این به معنای دور زدن قوانین یا پنهان کردن مشکلات باشد. برای مثال، اگر از Claude بخواهید اتاق را تمیز کند، ممکن است همه وسایل را زیر تخت قایم کند تا ظاهر اتاق را مرتب نشان دهد. در توسعه وب، این می‌تواند به معنای تولید کدی باشد که در نگاه اول کار می‌کند، اما حاوی مشکلات امنیتی، خطاهای دسترسی‌پذیری، یا فقدان تست‌های لازم باشد. قرارداد پروژه نقش یک والد یا راهنما را ایفا می‌کند تا با تعریف یک چارچوب سفت و سخت، از بروز چنین مشکلاتی جلوگیری کند و هوش مصنوعی را مجبور به پیروی از بهترین روش‌ها نماید.
اجزای کلیدی یک قرارداد پروژه
یک قرارداد پروژه مؤثر معمولاً شامل چندین فایل و مکانیزم است که با همکاری یکدیگر خروجی هوش مصنوعی را نظارت و کنترل می‌کنند:
- فایل‌های پیکربندی (مانند Claude.md): این فایل در دایرکتوری پروژه قرار می‌گیرد و در شروع هر جلسه کاری توسط Claude خوانده می‌شود. این فایل قوانین پایه، سبک کدنویسی و انتظارات کلی پروژه را برای هوش مصنوعی مشخص می‌کند.
- نماینده بازبین (Reviewer Agent): این یک عامل هوش مصنوعی جداگانه است که پس از اتمام کار عامل اصلی (کدنویس) فعال می‌شود. وظیفه آن بررسی کد تولیدشده در برابر یک چک‌لیست مفصل است. اگر کد همه معیارها را برآورده نکند، commit رد می‌شود.
- قلاب‌های پیش‌از commit) Pre-commit Hooks): این یک تابع اجباری (Forcing Function) ایجاد می‌کند. حتی اگر هوش مصنوعی سعی کند از فرآیند بازبینی عبور کند، این قلاب‌ها به طور خودکار نماینده بازبین را فراخوانی می‌کنند و هوش مصنوعی را مجبور می‌کنند قبل از نهایی کردن کار، بازبینی را انجام دهد.
یک چک‌لیست نمونه در قرارداد پروژه
چک‌لیست یک قرارداد پروژه می‌تواند ده‌ها مورد را پوشش دهد تا اطمینان حاصل شود که هر commit قبل از پذیرش، آزمایش کامل شده است. برخی از موارد کلیدی این چک‌لیست عبارتند از:
- آیا build پروژه بدون خطا گذرانده می‌شود؟
- آیا آزمون‌های واحد (Unit Tests) با موفقیت اجرا می‌شوند؟
- آیا کد از استانداردهای linting پیروی می‌کند؟
- آیا بررسی‌های دسترسی‌پذیری (Accessibility) عبور کرده‌اند؟
- آیا رمزها یا کلیدهای API به صورت تصادفی در فایل‌ها commit نشده‌اند؟ (یک مورد حیاتی، زیرا هوش مصنوعی ممکن است این کار را انجام دهد)
- آیا برای کامپوننت‌های جدید، طراحی اولیه در یک ابزار مانند Storybook انجام شده است؟
- آیا از توسعه مبتنی بر آزمون (Test-Driven Development) استفاده شده است؟ (هوش مصنوعی ابتدا آزمون را می‌نویسد، سپس کدی می‌نویسد که آزمون را پاس کند. این کار از بازگشت‌های فنی (Regressions) جلوگیری می‌کند.)
در نهایت، هدف از پیاده‌سازی ایده قرارداد پروژه، ساختن اعتماد است. با ایجاد این ساختارهای نظارتی، توسعه‌دهندگان وردپرس و سایر پلتفرم‌ها می‌توانند با اطمینان بیشتری از قدرت هوش مصنوعی برای تسریع و دموکراتیک‌سازی فرآیند توسعه استفاده کنند، در حالی که کنترل پروژه را حفظ کرده و از استانداردهای حرفه‌ای اطمینان حاصل می‌کنند. این قرارداد تضمین می‌کند که هوش مصنوعی یک همکار قابل اعتماد است، نه یک نیروی غیرقابل پیش‌بینی.
اجرای عملی قرارداد
ایده‌ی اصلی کریس رینولدز در ارائه‌اش با نام «Parenting Claude: Guardrails for AI-Assisted Development» این است که یک «قرارداد پروژه» (Project Contract) عملی ایجاد کنیم. این قرارداد مجموعه‌ای ساختاریافته از قوانین و چک‌لیست‌هاست که مستقیماً در گردش کار کدنویسی با هوش مصنوعی، مانند Claude Code، تعبیه می‌شود. هدف نهایی، تضمین این است که کد تولیدشده توسط هوش مصنوعی استانداردهای لازم برای تست، دسترسی‌پذیری، امنیت و طراحی را رعایت کند، بدون این که نیاز باشد توسعه‌دهنده به صورت دستی و خط به خط بر خروجی نظارت کند.
مکانیزم اجرا: ایجاد یک تابع اجباری‌کننده
هسته اصلی این سیستم، ایجاد یک «تابع اجباری‌کننده» (Forcing Function) است. هوش مصنوعی ذاتاً برای پیدا کردن سریع‌ترین مسیر از نقطه A به نقطه B طراحی شده و ممکن است برای رسیدن به هدف، قوانین را دور بزند یا راه‌حل‌های ناقص ارائه دهد. برای مقابله با این رفتار، باید سیستمی طراحی کرد که هوش مصنوعی نتواند از آن فرار کند. رینولدز این کار را با استفاده از یک «عامل بازبین» (Reviewer Agent) و یک «قلاب پیش از کامیت» (Pre-commit Hook) پیاده‌سازی کرده است. به این صورت که پس از این که عامل اصلی (مثلاً Claude Code) کد را نوشت، یک عامل بازبین به طور خودکار فرا خوانده می‌شود تا کار آن را بر اساس یک چک‌لیست دقیق بررسی کند. تنها در صورت عبور از این بازبینی است که اجازه کامیت کردن کد صادر می‌شود.
اجزای فنی قرارداد پروژه
این قرارداد پروژه عمدتاً از فایل‌های Markdown تشکیل شده که در دایرکتوری پروژه قرار می‌گیرند و رفتار Claude را هدایت می‌کنند:
- فایل Claude.md: این فایل در ابتدای هر session توسط Claude خوانده می‌شود و قوانین کلی تعامل با پروژه را تعریف می‌کند.
- فایل agents.md: این فایل专门 برای تعریف agentها، از جمله عامل بازبین، استفاده می‌شود و وظایف و انتظارات از آن‌ها را مشخص می‌کند.
- چک‌لیست بازبینی: یک چک‌لیست جامع شامل حدود ۴۵ مورد که هر commit باید از آن عبور کند. این چک‌لیست مواردی چون موفقیت‌آمیز بودن build، گذراندن تست‌ها، رعایت استانداردهای دسترسی‌پذیری (accessibility)، بررسی امنیتی و جلوگیری از commit کردن اطلاعات محرمانه (Secrets) را در بر می‌گیرد.
پس از بازبینی موفق، عامل بازبین یک فایل با timestamp ایجاد می‌کند که نشان‌دهنده تایید نهایی است. قلاب پیش از کامیت در Git بررسی می‌کند که این فایل تایید وجود داشته و تاریخ آن معتبر است؛ در غیر این صورت، commit را رد می‌کند. این مکانیزم تضمین می‌کند که هوش مصنوعی راهی برای دور زدن این فرآیند ندارد.
نمونه‌هایی از موارد کلیدی در چک‌لیست
برخی از موارد حیاتی که در این چک‌لیست گنجانده شده‌اند، از تجربیات عملی رینولدز نشأت می‌گیرند:
- توسعه مبتنی بر تست (Test-Driven Development): از هوش مصنوعی خواسته می‌شود ابتدا تست مربوط به قابلیت جدید را بنویسد و سپس کدی تولید کند که آن تست را پاس کند. این کار از بروز regression جلوگیری کرده و به هوش مصنوعی کمک می‌کند تمرکز بهتری داشته باشد.
- جلوگیری از افشای اطلاعات محرمانه: یکی از قوانین مهم، منع commit کردن هرگونه Secret (مانند کلیدهای API) در سیستم فایل است. هوش مصنوعی ممکن است به طور تصادفی این کار را انجام دهد، بنابراین وجود این چک ضروری است.
- ادغام با Storybook برای طراحی: برای پروژه‌هایی که طراحی جزءی مهم است، از هوش مصنوعی خواسته می‌شود کامپوننت‌های جدید را ابتدا در Storybook بسازد تا طراحی آن قبل از پیاده‌سازی نهایی بررسی شود.
این قرارداد عملی نه تنها کیفیت کد را افزایش می‌دهد، بلکه با ایجاد یک فرآیند استاندارد و قابل اعتماد، به توسعه‌دهنده این امکان را می‌دهد که با اطمینان بیشتری از خروجی هوش مصنوعی استفاده کند و در زمان خود صرفه‌جویی نماید. این رویکرد به ویژه در اکوسیستم وردپرس، جایی که استانداردهای کیفیت و امنیت از اهمیت بالایی برخوردارند، بسیار ارزشمند است.
آینده توسعه هوش مصنوعی
چالش‌های توسعه غیرقطعی هوش مصنوعی
در دنیای جدید توسعه نرم‌افزار، ما با پدیده‌ای غیرقطعی مواجه هستیم. برخلاف سیستم‌های سنتی که در آن ورودی مشخص همیشه خروجی یکسان تولید می‌کرد، مدل‌های زبانی بزرگ مانند Claude مسیرهای غیرقابل پیش‌بینی را طی می‌کنند. این عدم قطعیت برای توسعه‌دهندگان قدیمی که با منطق قطعی آشنا هستند، می‌تواند اضطراب‌آور باشد. کریس رینولدز در مصاحبه خود توضیح می‌دهد که هوش مصنوعی مانند یک کودک سه ساله با دانش جهانی است – بسیار باهوش اما غیرقابل پیش‌بینی و مستعد یافتن مسیرهای میان‌بر که ممکن است منجر به نتایج ناخواسته شود.
ایجاد قرارداد پروژه به عنوان راهکار مدیریت
راه‌حل پیشنهادی رینولدز، ایجاد یک «قرارداد پروژه» ساختاریافته است. این قرارداد شامل مجموعه‌ای از قوانین و چک‌لیست‌هایی است که مستقیماً در گردش کار کدنویسی تعبیه شده‌اند. این سیستم تضمین می‌کند که کد تولیدشده توسط هوش مصنوعی استانداردهای تست، دسترسی‌پذیری، امنیت و طراحی را رعایت می‌کند. این قرارداد معمولاً در قالب فایل‌های markdown مانند Claude.md در دایرکتوری پروژه ذخیره می‌شود و در ابتدای هر جلسه توسط کلاد خوانده می‌شود تا نحوه تعامل با پروژه را درک کند.
معماری عامل بازبین و قلاب‌های پیش‌کمیٹ
یکی از اجزای کلیدی این سیستم، عامل بازبین خودکار است. پس از اینکه کلاد کد مورد نظر را تولید کرد، یک عامل بازبین برای بررسی کار عامل اولیه ایجاد می‌شود. این عامل طی یک چک‌لیست ۴۵ نقطه‌ای عبور می‌کند که شامل مواردی مانند عبور از تست‌ها، بررسی دسترسی‌پذیری، عدم نوشتن رمزهای عبور در سیستم فایل و رعایت استانداردهای طراحی است. این سیستم با قلاب‌های پیش‌کمیٹ گیت یکپارچه می‌شود تا هوش مصنوعی نتواند از این بررسی‌ها فرار کند و یک عملکرد اجباری ایجاد می‌نماید.
توسعه مبتنی بر تست و استانداردهای کیفیت
یکی از نوآوری‌های جالب در این سیستم، استفاده از توسعه مبتنی بر تست است. هوش مصنوعی ابتدا تست‌ها را می‌نویسد و سپس کدی تولید می‌کند که آن تست‌ها را پاس کند. این رویکرد نه تنها از بروز regression جلوگیری می‌کند، بلکه به هوش مصنوعی کمک می‌کند تا دقیقاً بداند چگونه مشکلات را برطرف نماید. این روش به ویژه در جلوگیری از refactoring غیرضروری که ممکن است ویژگی‌های موجود را از بین ببرد، موثر است.
جمع‌بندی و توصیه‌های نهایی
با توجه به رشد سریع هوش مصنوعی در حوزه توسعه وردپرس، ایجاد قواعد و استانداردهای مشخص ضروری است. قرارداد پروژه نه تنها کیفیت خروجی را تضمین می‌کند، بلکه اعتمادnecessary برای استفاده از این فناوری را در پروژه‌های enterprise ایجاد می‌نماید. توصیه می‌شود توسعه‌دهندگان با توجه به نیازهای خاص پروژه خود، چک‌لیست‌های شخصی‌سازی شده ایجاد کرده و به‌تدریج سطح اتوماسیون را افزایش دهند. آینده توسعه هوش مصنوعی در گرو ایجاد تعادل بین خلاقیت و کنترل، بین نوآوری و قابلیت اطمینان است.